Badania sportowo-lekarskie 2026: kto, gdzie, jak często i jakie badania trzeba wykonać przed startem

Badania sportowo-lekarskie służą ocenie, czy stan zdrowia pozwala bezpiecznie trenować i uczestniczyć we współzawodnictwie. W Polsce obowiązek uzyskania odpowiedniego orzeczenia dotyczy przede wszystkim zawodników uczestniczących we współzawodnictwie organizowanym przez polski związek sportowy. Aktualny tekst ustawy o sporcie został ogłoszony w styczniu 2026 roku i ma status obowiązujący. Ustawa o sporcie w Elektronicznym Dzienniku Ustaw

Nie oznacza to, że każda osoba biegająca rekreacyjnie, ćwicząca na siłowni lub grająca amatorsko w piłkę musi posiadać takie zaświadczenie. Znaczenie ma sposób organizacji treningów i zawodów oraz regulamin konkretnego klubu lub związku, informuje kuriersportu.pl.

Kluczowe jest więc nie samo uprawianie sportu, lecz to, w jakiej formule odbywa się trening i współzawodnictwo.

Kto musi wykonać badania sportowo-lekarskie

Art. 37 ustawy o sporcie nakłada obowiązek uzyskania orzeczenia na zawodnika uczestniczącego we współzawodnictwie organizowanym przez polski związek sportowy. W praktyce dotyczy to między innymi osób posiadających licencję zawodniczą i startujących w oficjalnych rozgrywkach federacyjnych.

Zasady dotyczą również dzieci i młodzieży trenujących wyczynowo lub przygotowujących się do zorganizowanego współzawodnictwa.

Najczęstsze sytuacje można uporządkować następująco:

Sytuacja	Czy orzeczenie sportowe jest wymagane?	Gdzie zacząć
Zawodnik startujący w rozgrywkach polskiego związku sportowego	Tak	POZ lub medycyna sportowa, zależnie od wieku i stanu zdrowia
Dziecko rozpoczynające zorganizowane treningi sportowe	Często tak, zależnie od formy szkolenia i zawodów	Lekarz POZ
Zawodnik z ważną licencją federacji	Zasadniczo tak	Lekarz uprawniony do orzekania
Osoba ćwicząca rekreacyjnie na siłowni	Brak ogólnego ustawowego obowiązku	Badanie profilaktyczne według potrzeb
Amatorskie bieganie bez udziału w oficjalnym współzawodnictwie związku	Brak ogólnego ustawowego obowiązku	POZ przy problemach zdrowotnych

Ministerstwo Zdrowia, wyjaśniając zmiany przepisów wprowadzone w 2019 roku, wskazywało na ułatwienie dostępu dzieci i młodzieży do sportu.

„Celem wprowadzanych zmian jest ograniczanie barier dla aktywności fizycznej dzieci i młodzieży”.

Zmiana rozszerzyła między innymi możliwość wydawania części orzeczeń przez lekarzy POZ. Komunikat Ministerstwa Zdrowia o zasadach orzekania

Kto może wydać orzeczenie do uprawiania sportu

Podstawową osobą uprawnioną do wydania dokumentu jest lekarz medycyny sportowej. W przypadku zawodników z niepełnosprawnościami odpowiednie uprawnienia może mieć również specjalista rehabilitacji medycznej. Dla dzieci i młodzieży oraz części zawodników do 23. roku życia przepisy przewidują także możliwość orzekania przez lekarza posiadającego odpowiedni certyfikat kursu z medycyny sportowej.

Lekarz POZ ma szersze kompetencje niż przed zmianami z 2019 roku:

• do ukończenia 19. roku życia może w określonych przypadkach wydać orzeczenie na podstawie bilansu zdrowia i dokumentacji medycznej;
• w regulacjach dotyczących zawodników uczestniczących we współzawodnictwie organizowanym przez polski związek sportowy lekarz POZ może również orzekać wobec zawodników w wieku 19–23 lata na podstawie posiadanej dokumentacji;
• jeżeli stan zdrowia, rodzaj sportu lub potrzebny zakres diagnostyki przekracza możliwości POZ, zawodnik zostaje skierowany do lekarza medycyny sportowej lub innego lekarza posiadającego wymagane kwalifikacje.

„Skierowanie na badania wstępne wydaje lekarz podstawowej opieki zdrowotnej”.

Lekarz rodzinny nie musi samodzielnie kończyć kwalifikacji, jeżeli do bezpiecznej oceny zawodnika potrzebna jest bardziej specjalistyczna diagnostyka.

Jak wyglądają badania sportowe i co obejmują

Zakres potrzebny do uzyskania orzeczenia lekarskiego do uprawiania sportu zależy od tego, czy jest to badanie wstępne, okresowe czy kontrolne. Rozporządzenie wymienia zestaw badań podstawowych, ale lekarz może rozszerzyć diagnostykę, jeśli wymaga tego stan zdrowia zawodnika lub specyfika dyscypliny. Aktualny tekst rozporządzenia ma status obowiązujący. Rozporządzenie o badaniach zawodników w ELI

Podstawowy zakres obejmuje między innymi:

1. ogólne badanie lekarskie wraz z oceną uzębienia i ostrości wzroku;
2. badanie ortopedyczne;
3. 12-odprowadzeniowe EKG z opisem;
4. pomiary antropometryczne, między innymi wzrostu i masy ciała;
5. morfologię krwi z rozmazem;
6. oznaczenie glukozy w surowicy;
7. badanie ogólne moczu.

Dodatkowe wymagania dotyczą określonych sportów. Przy płetwonurkowaniu przewidziano badanie spirometryczne, natomiast przy sportach walki konsultację neurologiczną. Lekarz może zlecić również inne konsultacje i badania, jeżeli wynikają one z wywiadu, wcześniejszych chorób, stosowanych leków albo charakteru obciążeń treningowych.

Jak często trzeba odnawiać badania sportowe

Standardowa ważność badań sportowych jest związana z badaniami okresowymi wykonywanymi co 12 miesięcy. Nie oznacza to jednak, że każdy element diagnostyki zawsze powtarza się w identycznym rytmie. U zawodników poniżej 16. roku życia niektóre badania mogą być przeprowadzane dodatkowo co sześć miesięcy, jeżeli wymaga tego stan zdrowia albo charakter współzawodnictwa.

Rodzaj badania	Typowa częstotliwość
Podstawowe badania okresowe	Co 12 miesięcy
Ogólne, ortopedyczne i antropometryczne u zawodnika poniżej 16 lat	Dodatkowo co 6 miesięcy, jeśli istnieją wskazania
Spirometria u płetwonurków	Co 24 miesiące
Konsultacja neurologiczna w sportach walki	Co 24 miesiące
Badanie kontrolne	Po określonych urazach, utracie przytomności, nokaucie lub istotnej chorobie

„Badanie okresowe przeprowadza się przed upływem terminu ważności orzeczenia”.

Badania kontrolne są szczególnie istotne po urazie głowy, utracie przytomności, zmianach przeciążeniowych albo nokaucie. Wymagane mogą być również wtedy, gdy zawodnik przeszedł chorobę, która uniemożliwiała trening lub udział w zawodach.

Aktualne orzeczenie nie zastępuje ponownej oceny lekarza po poważnym urazie lub utracie przytomności.

Gdzie zrobić badania sportowo-lekarskie

Badania sportowe dla dzieci można rozpocząć u lekarza POZ, szczególnie gdy dziecko nie ukończyło 19 lat i posiada aktualny bilans zdrowia. Jeżeli potrzebna jest szersza diagnostyka, dalsze badanie odbywa się w poradni medycyny sportowej lub u lekarza posiadającego wymagane prawem kwalifikacje.

Przy wyborze placówki trzeba sprawdzić trzy kwestie:

• czy lekarz ma uprawnienia wymagane do wydania konkretnego orzeczenia;
• czy placówka wykonuje na miejscu EKG i wymagane badania laboratoryjne;
• czy obsługuje zawodników danej dyscypliny oraz odpowiedniej grupy wiekowej.

W przypadku świadczeń finansowanych publicznie znaczenie mają także warunki wynikające z ustawy i kontraktu placówki z NFZ. Ustawa o sporcie przewiduje finansowanie ze środków publicznych kosztów wydania orzeczenia i potrzebnych badań w odniesieniu do zawodników, którzy nie ukończyli 23 lat i nie otrzymują wynagrodzenia za uprawianie sportu.

Dlatego przed zapisaniem się na badania sportowe NFZ najlepiej ustalić w rejestracji, czy konkretne świadczenie jest wykonywane w ramach umowy z Funduszem oraz jakie dokumenty są wymagane.

Jak przygotować się do wizyty

Dobra dokumentacja skraca kwalifikację i zmniejsza ryzyko konieczności ponownej wizyty. Szczególne znaczenie mają informacje o omdleniach, bólu w klatce piersiowej podczas wysiłku, duszności, przebytych operacjach, urazach głowy, chorobach przewlekłych i przyjmowanych lekach. Lekarz powinien również wiedzieć, jaka dyscyplina jest uprawiana i jak intensywnie zawodnik trenuje.

Na wizytę dobrze zabrać:

• dokument tożsamości lub dokument dziecka;
• dotychczasową dokumentację medyczną;
• wyniki ostatnich badań laboratoryjnych i diagnostycznych, jeśli są dostępne;
• informacje o przyjmowanych lekach;
• poprzednie orzeczenie sportowe;
• skierowanie, jeśli jest wymagane w danym trybie;
• informacje o klubie, dyscyplinie i poziomie współzawodnictwa.

Nie warto wykonywać samodzielnie przypadkowego pakietu badań przed wizytą, ponieważ wymagany zakres zależy od wieku, dyscypliny i historii zdrowotnej.

Najczęstsze pytania o badania sportowo-lekarskie

Czy każde dziecko trenujące w klubie musi mieć badania sportowe?

Zależy to od charakteru szkolenia i udziału we współzawodnictwie. Przy oficjalnych zawodach organizowanych przez polski związek sportowy aktualne orzeczenie jest obowiązkowe dla zawodnika.

Czy lekarz rodzinny może podbić badania sportowe?

W określonych przez przepisy przypadkach tak. U dzieci do 19. roku życia lekarz POZ może wydać orzeczenie na podstawie bilansu zdrowia i posiadanej dokumentacji, ale może również skierować dziecko do medycyny sportowej.

Jak długo są ważne badania sportowe?

Podstawowe badania okresowe wykonuje się co 12 miesięcy. Niektóre elementy diagnostyki mają inną częstotliwość, a przy wskazaniach zdrowotnych u zawodników poniżej 16 lat część kontroli może odbywać się co sześć miesięcy.

Czy po kontuzji trzeba robić nowe badania?

W określonych sytuacjach tak. Badanie kontrolne przewidziano między innymi po urazie głowy, zmianach przeciążeniowych, utracie przytomności, nokaucie oraz po chorobie uniemożliwiającej udział w treningach lub zawodach.

Czy EKG jest obowiązkowe przy badaniach sportowych?

W ramach zakresu badań określonych dla zawodników przepisy wymieniają 12-odprowadzeniowe EKG z opisem. Lekarz może dodatkowo rozszerzyć diagnostykę, jeśli wymaga tego stan zdrowia albo specyfika sportu.

Czy badania sportowo-lekarskie można zrobić bezpłatnie?

Dla części zawodników tak. Przepisy przewidują publiczne finansowanie kosztów orzeczenia i wymaganych badań u zawodników poniżej 23. roku życia, którzy nie otrzymują wynagrodzenia w związku z uprawianiem sportu; możliwość wykonania badania w konkretnej placówce zależy również od zakresu realizowanych tam świadczeń.

Warto też sprawdzić: Jak czytać regulamin rozgrywek? 8 punktów decydujących o wyniku, awansie, walkowerze i karach PZPN