Hat-trick w piłce nożnej oznacza zdobycie trzech bramek przez jednego zawodnika w jednym meczu. Gole nie muszą padać kolejno ani w tej samej połowie spotkania. Piłkarz może strzelić pierwszego gola w 10. minucie, drugiego w 55., a trzeciego tuż przed końcowym gwizdkiem. Każde takie osiągnięcie nazywa się hat-trickiem, niezależnie od wyniku meczu. Termin pochodzi z języka angielskiego i dosłownie oznacza „sztuczkę z kapeluszem”. Co ciekawe, jego historia nie zaczęła się na boisku piłkarskim, lecz w XIX-wiecznym krykiecie, informuje kuriersportu.pl.
Hat-trick jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych indywidualnych osiągnięć w sporcie. Kibice kojarzą go przede wszystkim z piłką nożną, ale określenie występuje również w hokeju, krykiecie i innych dyscyplinach. Istnieją także szczególne odmiany tego wyczynu, między innymi hat-trick klasyczny i perfekcyjny. Warto wiedzieć, czym się różnią, dlaczego zdobywca trzech bramek często zabiera piłkę meczową do domu i skąd wzięła się tradycja związana z kapeluszem.
Fot. Piłkarze Arsenalu celebrują gola w derbach Londynu z Tottenhamem. Autor: Ronnie Macdonald, Wikimedia Commons, licencja CC BY 2.0.
Co to jest hat-trick w piłce nożnej?
W futbolu hat-trick to sytuacja, w której jeden piłkarz zdobywa co najmniej trzy bramki podczas tego samego spotkania. Nie ma znaczenia, czy trafienia padają po strzałach z dystansu, rzutach karnych, uderzeniach głową czy akcjach przeprowadzonych z bliskiej odległości.
Aby uznać osiągnięcie za hat-trick piłkarski, należy pamiętać o kilku zasadach:
- Wszystkie trzy bramki musi zdobyć ten sam zawodnik.
- Gole muszą paść w jednym spotkaniu, ale niekoniecznie jeden po drugim.
- Do dorobku zaliczają się trafienia w regulaminowym czasie gry oraz dogrywce.
- Rzuty karne wykonywane podczas meczu są uwzględniane.
- Bramki zdobyte w konkursie rzutów karnych po zakończeniu dogrywki nie wliczają się do hat-tricka.
- Gole samobójcze nie zwiększają indywidualnego dorobku strzeleckiego zawodnika.
Przykładowo napastnik może zdobyć dwie bramki w pierwszej połowie, a trzecią po przerwie. Nawet jeśli między jego trafieniami gole strzelą rywale lub koledzy z drużyny, osiągnięcie nadal będzie hat-trickiem.
Co ważne, piłkarz nie musi występować w zwycięskim zespole. Może zdobyć trzy bramki, a jego drużyna mimo to przegrać spotkanie. Hat-trick opisuje indywidualny dorobek strzelecki, a nie ostateczny rezultat.
Skąd pochodzi nazwa hat-trick? Historia z XIX wieku
Nazwa hat-trick wywodzi się z krykieta, jednej z najstarszych i najbardziej tradycyjnych dyscyplin sportowych w Wielkiej Brytanii. Jej pochodzenie wiąże się z wydarzeniem z 1858 roku, kiedy angielski krykiecista Heathfield Harman Stephenson wyeliminował trzech odbijających trzema kolejnymi rzutami piłki.
Wyjątkowy wyczyn miał miejsce podczas spotkania w Sheffield. Według najczęściej przytaczanej historii kibice zorganizowali zbiórkę pieniędzy, aby nagrodzić zawodnika kapeluszem. Właśnie od tego zwyczaju miało powstać angielskie określenie hat-trick.
Międzynarodowa Rada Krykieta (ICC) potwierdza związek terminu z osiągnięciem Stephensona, choć historycy zwracają uwagę, że nie wszystkie szczegóły wręczenia nagrody są jednoznacznie udokumentowane. Nie ma całkowitej pewności, czy zawodnik otrzymał gotowy kapelusz, czy pieniądze przeznaczone na jego zakup. Więcej o pochodzeniu nazwy można przeczytać w opracowaniu historycznym Międzynarodowej Rady Krykieta.
Najstarsze znane prasowe użycie sportowego określenia hat-trick pochodzi z 1865 roku. Z czasem termin przekroczył granice krykieta i zaczął pojawiać się w kolejnych dyscyplinach. Przyjął się również w piłce nożnej, gdzie do dziś oznacza trzy bramki jednego zawodnika w meczu.
Samo słowo „trick” oznacza sztuczkę lub wyjątkową umiejętność, natomiast „hat” to kapelusz. Współczesny hat-trick nie wymaga więc żadnego kapelusza – zachowała się wyłącznie historyczna nazwa.
Rodzaje hat-tricków – klasyczny, perfekcyjny i naturalny
Choć trzy bramki zawsze stanowią podstawę hat-tricka, komentatorzy sportowi używają również bardziej szczegółowych określeń. Opisują one kolejność zdobywania goli lub sposób ich strzelenia.
Klasyczny hat-trick
W polskim języku sportowym określenie klasyczny hat-trick bywa używane w odniesieniu do trzech goli zdobytych przez jednego piłkarza w tej samej połowie meczu, bez bramek innych zawodników pomiędzy nimi. Warto jednak zaznaczyć, że nie jest to jednolita, oficjalna definicja obowiązująca we wszystkich rozgrywkach.
W zwykłym hat-tricku trzy trafienia mogą być rozdzielone golami innych zawodników. Gdy padają kolejno, bez żadnej bramki pomiędzy nimi, anglojęzyczni komentatorzy często stosują określenie natural hat-trick.
Perfekcyjny hat-trick
Perfekcyjny hat-trick to szczególne osiągnięcie napastnika, polegające na strzeleniu trzech goli na trzy różne sposoby:
- Jednej bramki prawą nogą.
- Jednej bramki lewą nogą.
- Jednej bramki głową.
Nie ma znaczenia kolejność tych trafień. Taki hat-trick jest wyjątkowo efektowny, ponieważ pokazuje wszechstronność zawodnika. Definicję perfekcyjnego hat-tricka podaje również Cambridge Dictionary.
To przede wszystkim termin statystyczny i dziennikarski, a nie odrębna kategoria ustanowiona w przepisach gry.
Fot. Lukas Podolski świętuje zdobycie bramki dla Arsenalu. Autor: Ronnie Macdonald, Wikimedia Commons, licencja CC BY 2.0.
Najsłynniejsze hat-tricki w historii futbolu
Zdobycie trzech bramek podczas jednego spotkania jest szczególnie pamiętne, gdy dochodzi do niego w finale wielkiego turnieju, derbach lub meczu decydującym o mistrzostwie. Historia piłki nożnej zna wiele takich występów.
Geoff Hurst – trzy gole w finale mistrzostw świata 1966
Jednym z najbardziej znanych hat-tricków jest osiągnięcie Geoffa Hursta w finale mistrzostw świata w 1966 roku. Reprezentant Anglii zdobył trzy bramki przeciwko Republice Federalnej Niemiec, a jego drużyna zwyciężyła 4:2 po dogrywce.
Występ Hursta przeszedł do historii nie tylko ze względu na liczbę zdobytych bramek. Jedno z trafień, po którym piłka odbiła się od poprzeczki, do dziś pozostaje przedmiotem dyskusji dotyczących tego, czy futbolówka całkowicie przekroczyła linię bramkową.
Kylian Mbappé – hat-trick w finale mundialu 2022
Podczas finału mistrzostw świata w Katarze Kylian Mbappé strzelił trzy gole przeciwko Argentynie. Francuz dwukrotnie trafił do siatki w regulaminowym czasie gry, a trzeciego gola zdobył z rzutu karnego w dogrywce.
Spotkanie zakończyło się remisem 3:3, a Argentyna zwyciężyła w konkursie rzutów karnych. Mbappé został drugim zawodnikiem w historii męskich mistrzostw świata, który zdobył hat-tricka w finale turnieju.
Robert Lewandowski – pięć goli w dziewięć minut
Jednym z najbardziej niezwykłych indywidualnych występów w historii Bundesligi był mecz Bayernu Monachium z VfL Wolfsburg 22 września 2015 roku.
Robert Lewandowski wszedł na boisko po przerwie i zdobył pięć bramek w ciągu zaledwie dziewięciu minut. Pierwsze trzy trafienia skompletował w ciągu około czterech minut, ustanawiając rekord najszybszego hat-tricka w historii Bundesligi.
Polski napastnik nie poprzestał na trzech golach. Jego pięć trafień w tak krótkim czasie stało się jednym z najbardziej spektakularnych osiągnięć strzeleckich w europejskim futbolu.
W piłkarskich statystykach cztery gole jednego zawodnika bywają nazywane pokerem, a pięć bramek – repokerem. Hat-trick pozostaje jednak podstawowym i najbardziej rozpowszechnionym określeniem serii trzech trafień.
Hat-trick w innych dyscyplinach sportowych
Choć pojęcie najczęściej pojawia się przy okazji meczów piłkarskich, jego znaczenie zależy od dyscypliny. Wspólnym elementem jest potrójne osiągnięcie, ale nie zawsze chodzi o gole.
| Dyscyplina | Co oznacza hat-trick? |
|---|---|
| Piłka nożna | Trzy bramki jednego zawodnika w jednym meczu. |
| Hokej na lodzie | Trzy gole jednego hokeisty podczas spotkania. |
| Krykiet | Wyeliminowanie trzech odbijających trzema kolejnymi rzutami. |
| Formuła 1 | Pole position, zwycięstwo w wyścigu i najszybsze okrążenie podczas tego samego Grand Prix. |
| Inne dyscypliny | Trzy zwycięstwa lub trzy szczególne osiągnięcia, zależnie od kontekstu. |
W hokeju na lodzie z hat-trickiem wiąże się charakterystyczny zwyczaj: kibice niektórych drużyn rzucają czapki na lodowisko po trzecim golu jednego zawodnika. Jest to jedna z najbardziej dosłownych współczesnych interpretacji historycznej nazwy.
W Formule 1 pojęcie ma inne znaczenie, ponieważ dotyczy zestawu trzech osiągnięć w trakcie weekendu wyścigowego. Nie należy też mylić hat-tricka z tzw. Grand Slamem, który dodatkowo obejmuje prowadzenie przez każde okrążenie wyścigu.
Fot. Piłkarze FC Edmonton świętują gola Juliana Ulbrichta w meczu ligi kanadyjskiej w 2022 roku. Autor: wanderin’ wolfgang, Wikimedia Commons.
Dlaczego piłkarz po hat-tricku dostaje piłkę meczową?
Jedną z najbardziej znanych piłkarskich tradycji jest wręczanie zdobywcy hat-tricka piłki, którą rozgrywano spotkanie. Zawodnik często zabiera ją do domu jako pamiątkę swojego osiągnięcia.
W wielu klubach koledzy z drużyny podpisują futbolówkę, dodając gratulacje lub krótkie dedykacje. Tak przygotowana piłka może później trafić do prywatnej kolekcji zawodnika, klubowego muzeum albo zostać przekazana na aukcję charytatywną.
Piłka za hat-tricka jest zwyczajową nagrodą, a nie obowiązkowym wyróżnieniem wynikającym z przepisów gry. Nie istnieje ogólna zasada FIFA nakazująca sędziemu wręczenie piłki każdemu zawodnikowi, który strzeli trzy gole.
Tradycja ma przede wszystkim wymiar symboliczny. Podkreśla, że zdobycie trzech bramek w jednym meczu jest osiągnięciem wykraczającym poza zwykłą skuteczność strzelecką.
Hat-trick stał się również częścią codziennego języka sportowego. Komentatorzy używają tego określenia w odniesieniu do trzech zwycięstw z rzędu, trzech tytułów lub innych sukcesów. Jednak w piłce nożnej jego podstawowe znaczenie pozostaje niezmienne: trzy gole jednego zawodnika w jednym spotkaniu.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o hat-tricka
Ile goli trzeba strzelić, żeby zdobyć hat-tricka?
Piłkarz musi zdobyć trzy bramki podczas jednego meczu. Jeżeli strzeli ich więcej, nadal można powiedzieć, że skompletował hat-tricka, choć cztery lub pięć trafień określa się również innymi nazwami.
Czy trzy gole z rzutów karnych to hat-trick?
Tak, jeśli rzuty karne zostały wykonane podczas regulaminowego czasu gry lub dogrywki. Trafienia zdobyte w konkursie jedenastek rozstrzygającym remis nie są wliczane do oficjalnego dorobku bramkowego zawodnika w meczu.
Czy hat-trick musi zostać zdobyty w jednej połowie?
Nie. Trzy bramki mogą paść w różnych momentach spotkania, również w dogrywce. Warunek zdobycia trzech kolejnych goli w jednej połowie dotyczy niektórych szczególnych sposobów opisywania hat-tricków, a nie jego podstawowej definicji.
Jak nazywa się zdobycie czterech lub pięciu goli w meczu?
W polskiej terminologii piłkarskiej cztery gole jednego zawodnika często określa się jako poker, a pięć jako repoker. Nazwy te są popularne w mediach sportowych, ale nie stanowią osobnych kategorii w przepisach piłkarskich.
Czy hat-trick występuje tylko w piłce nożnej?
Nie. Termin pochodzi z krykieta i występuje również w hokeju na lodzie, sportach motorowych oraz innych dyscyplinach. W zależności od sportu może oznaczać trzy gole, trzy wyeliminowania przeciwników albo trzy określone sukcesy.
Dlaczego mówi się hat-trick, skoro piłkarz nie dostaje kapelusza?
Nazwa pochodzi od dawnej tradycji nagradzania wyjątkowych osiągnięć w krykiecie. Według historycznego przekazu zawodnik, który trzykrotnie wyeliminował rywali kolejnymi rzutami w 1858 roku, został uhonorowany kapeluszem lub pieniędzmi na jego zakup. Z czasem określenie przeszło do innych dyscyplin i zachowało się mimo zmiany zwyczajów.
Warto też przypomnieć sylwetkę 1700 kibiców Wisły ma bilety na Legię. Czy wejdą na stadion?
